Ο Πόλεμος στη Μ. Ανατολή, ως Πόλεμος, είναι μια σκέτη φρίκη εξ ορισμού. Η επίθεση των ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν είναι διπλά αποκρουστική, καθότι παράνομη, απρόκλητη, προσχηματική και αποτελεί γι ακόμα μια φορά έναν Προληπτικό Πόλεμο.
Ο Προληπτικός Πόλεμος (Preventive War) είναι το ακριβώς αντίθετο του Αμυντικού και άρα Δίκαιου Πολέμου (πχ κατά των Ναζί), χαρακτηρίζει τους επιθετιστές είναι ιδιαίτερα απεχθής και απορριπτέος από τους λαούς και είναι αυτά που οδηγούν τελικά στην ήττα τους.
Δύο είναι οι μεγαλύτεροι Μεταπολεμικοί Επιθετιστές:
- Οι ΗΠΑ από το Βιετνάμ (κατά της κομμουνιστικής απειλής), του Μπους (κατά της Τρομοκρατίας και των Χημικών στο Ιράκ), έως σήμερα στο Ιράν (κατά ό,τι νάναι)
- Το Ισραήλ από τον "Πόλεμο των 6 Ημερών" τον Ιούνιο του 1967 με προληπτικό πόλεμο κατέλαβε τη Λωρίδα της Γάζας και τη Χερσόνησο του Σινά από την Αίγυπτο, τη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ από την Ιορδανία, και τα Υψίπεδα του Γκολάν από τη Συρία και συνεχίζει έως σήμερα παρά τις καταδίκες από τον ΟΗΕ.
Αν η κοντόφθαλμη εμπλοκή της ΕΕ στον πόλεμο της Ουκρανίας στο πλευρό ενός διεφθαρμένου με στοιχεία Νεοναζί Καθεστώτος που επέφερε μια Ανιστόρητη αντιπαλότητα με τη Ρωσία αποτελεί ένα βαρύτατο πλήγμα, με τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν η ΕΕ αντιμετωπίζει ένα υπαρξιακό οικονομικό πρόβλημα, καθώς απειλείται η ανταγωνιστικότητα των εργοστασίων της και η αγοραστική δύναμη των πολιτών της.
Η ΕΕ έχει παγιδευτεί από τα δικά της ολέθρια λάθη και από την Πολιτική Αλλαγή στις ΗΠΑ. Το ζήτημα είναι αν οι ηγεσίες της μπορούν να δουν -πέρα από τη μύτη τους- την ορθάνοιχτη Πύλη Εξόδου.
Αν δούμε ποιες είναι οι Οικονομικές -όχι οι Πολιτικές- επιπτώσεις του τωρινού πολέμου σε ΗΠΑ και ΕΕ ξεχωριστά ίσως βοηθήσει στην εξαγωγή κάποιων χρήσιμων Πολιτικών συμπερασμάτων:
Ποιον "βολεύει" αυτός ο πόλεμος ; Ποιος ωφελείται και ποιος χάνει ; (ΗΠΑ-ΕΕ)
Σημαντική παρατήρηση
Σε όλα τα παρακάτω να προστεθεί και το Κόστος της Πράσινης Μετάβασης-Συμφωνίας της ΕΕ https://www.consilium.europa.eu/.../european-green-deal/ που επιβαρύνει με Φόρους-(Δικαιώματα Εκπομπής Αερίων του Θερμοκηπίου -ΣΕΔΕ) την Παραγωγή Ηλ. Ενέργειας και τις Μεταφορές που χρησιμοποιούν Ορυκτά Καύσιμα https://ypen.gov.gr/.../systima-eborias-dikaiomaton-ekpobon/, τις Επιδοτήσεις για την Ηλεκτροκίνηση καθώς και τις επεκτάσεις των Δικτύων για την μεταφορά της Ενέργειας των ΑΠΕ και της Δικτύωσης της Ενιαίας Εσωτερικής Αγοράς Ενέργειας.
Γενικά. Η Ευρώπη βρίσκεται σε πιο ευάλωτη θέση λόγω της ενεργειακής της εξάρτησης και της εγγύτητας στη ζώνη των συγκρούσεων. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν κυρίως εσωτερική πολιτική πίεση λόγω των τιμών των καυσίμων, αλλά η οικονομία τους παραμένει πιο ανθεκτική λόγω της εγχώριας παραγωγής ενέργειας.
1. Η κατάσταση σήμερα:
Ενεργειακό Κόστος και Πληθωρισμός
Η σημαντικότερη συνέπεια αφορά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
ΗΠΑ: Αν και οι ΗΠΑ είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, η τιμή της βενζίνης αυξήθηκε κατά 14% μέσα σε μία εβδομάδα (περίπου 3,41$ το γαλόνι)
ΕΕ: Η Ευρώπη πλήττεται πολύ πιο σκληρά, καθώς εξαρτάται (και) από τις εισαγωγές LNG από το Κατάρ (το οποίο διέκοψε την παραγωγή λόγω επιθέσεων). Οι τιμές του ντίζελ και του φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί, απειλώντας την Οικονομία της.
Εφοδιαστική Αλυσίδα και Μεταφορές.
Η σύγκρουση έχει παραλύσει την αεροπορική και θαλάσσια κίνηση στον Περσικό Κόλπο, έναν κρίσιμο κόμβο για το εμπόριο μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Κόστος Μεταφορών: Το κόστος αεροπορικής μεταφοράς εμπορευμάτων από την Ασία προς την Ευρώπη αυξήθηκε κατά 45%, ενώ η αύξηση προς τις ΗΠΑ ήταν η μισή (~22%).
Ηλεκτρονικά είδη, φάρμακα, λιπάσματα (το Ιράν, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία είναι βασικοί παραγωγοί) και τρόφιμα, είναι η ΕΕ αυτή που δέχεται πολύ ισχυρότερο πλήγμα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Η μεγάλη διαφορά έγκειται στην εξάρτηση από τις εισαγωγές, την Ενέργεια και στη γεωγραφική θέση των δύο οικονομιών.
Η συγκριτική ανάλυση δίνει τραγικά στοιχεία για την ΕΕ σε σχέση με ΗΠΑ.
Ενίσχυση του $ έναντι του Ευρώ και της Στερλίνας.
2. Συνέχιση του πολέμου
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα υποστεί πολύ βαρύτερες και πιο δομικές συνέπειες σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Παρόλο που καμία οικονομία δεν μένει αλώβητη από έναν πόλεμο τέτοιας κλίμακας, οι ΗΠΑ διαθέτουν «αμυντικούς μηχανισμούς» που η Ευρώπη στερείται.
Αν η σύγκρουση ξεπεράσει τις 4-6 εβδομάδες, οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να παγιωθούν πάνω από τα 100-120$ το βαρέλι.
Η Ενεργειακή Εξάρτηση.
Αυτή είναι η μεγαλύτερη διαφορά. Το 2026 βρίσκει τις δύο οικονομίες σε εντελώς διαφορετικά στάτους:
ΗΠΑ: Είναι πλέον καθαρός εξαγωγέας ενέργειας. Όταν η τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ανεβαίνει, η αμερικανική οικονομία στο σύνολό της ωφελείται. Οι Αμερικανοί καταναλωτές υποφέρουν στο βενζινάδικο, αλλά οι αμερικανικές εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου και αερίου καταγράφουν κέρδη-ρεκόρ.
ΕΕ: Παραμένει ένας τεράστιος εισαγωγέας. Μετά το «διαζύγιο» με το ρωσικό αέριο, η ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο).
ΗΠΑ: Σχιστολιθικό Αέριο υδραυλικής ρωγμάτωσης (fracking) >> (LNG): Το «Όπλο» των Εξαγωγών.
Αυτό είναι το πεδίο όπου οι ΗΠΑ κυριαρχούν απόλυτα έναντι της ΕΕ.
Παραγωγή-Ρεκόρ: Η παραγωγή φυσικού αερίου στις ΗΠΑ αναμένεται να φτάσει το 2026 τα 121 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια (Bcf/d) την ημέρα, το υψηλότερο επίπεδο στην ιστορία.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της τεράστιας ποσότητας (97 δισ περίπου το 80%) μένει μέσα στις ΗΠΑ. Χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τη θέρμανση και, κυρίως, ως φθηνή πρώτη ύλη για την αμερικανική βιομηχανία (χάλυβας, χημικά, πλαστικά). Αυτό επιτρέπει στα αμερικανικά εργοστάσια να έχουν πολύ χαμηλότερο κόστος λειτουργίας από τα ευρωπαϊκά.
Τα υπόλοιπα 24 δισεκατομμύρια (Bcf/d) τα φορτώσουν σε πλοία για να τα στείλουν στην Ευρώπη ή την Ασία.
Αυτό είναι το «όπλο» των ΗΠΑ στις διεθνείς αγορές. Είναι η ποσότητα που μπορεί να αντικαταστήσει το ρωσικό ή το αραβικό αέριο για την Ευρώπη.
ΕΕ : εξαρτάται πλέον σχεδόν ολοκληρωτικά από το αμερικανικό υγροποιημένο αέριο (LNG).
Με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, το Κατάρ (ο βασικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ) τίθεται εκτός παιχνιδιού.
Η Συνέπεια: Οι ΗΠΑ δεν πουλάνε απλώς ενέργεια· την πουλάνε σε τιμές πολέμου, εξασφαλίζοντας μακροχρόνια συμβόλαια που «δένουν» την ευρωπαϊκή βιομηχανία στο αμερικανικό άρμα για τις επόμενες δεκαετίες.
ΗΠΑ Επενδυτικό Πλεονέκτημα: Οι υψηλές τιμές ενέργειας στην Ευρώπη κάνουν τα αμερικανικά εργοστάσια πιο ανταγωνιστικά. Πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες εξετάζουν πλέον τη μεταφορά της παραγωγής τους στις ΗΠΑ, όπου η ενέργεια είναι φθηνότερη και πιο άφθονη.
Με τις τιμές του αερίου στην Ευρώπη να είναι 3-5 φορές υψηλότερες από ό,τι στις ΗΠΑ, πως θ αντέξει η ΕΕ ;;
ΗΠΑ -Σχιστολιθικό Πετρέλαιο: Η «Ασπίδα» της Εσωτερικής Αγοράς
Εδώ το όφελος είναι κυρίως η αυτάρκεια.
Οι ΗΠΑ παράγουν περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Η ποσότητα αυτή αρκεί για να προστατεύσει την αμερικανική οικονομία από τον πλήρη έλεγχο των τιμών από τον OPEC+.
Σύγκριση με ΕΕ: Ενώ οι ΗΠΑ μπορούν να «απορροφήσουν» ένα μέρος των κραδασμών από την άνοδο των τιμών λόγω εγχώριας παραγωγής, η ΕΕ πρέπει να εισάγει κάθε βαρέλι σε τιμές που καθορίζονται από την κρίση στη Μέση Ανατολή.
ΗΠΑ -Η Εκτίναξη της Αμυντικής Βιομηχανίας
Αύξηση Παραγωγής: Ήδη από τις αρχές του 2026, οι αμερικανικές αμυντικές βιομηχανίες έχουν τετραπλασιάσει την παραγωγή σε κρίσιμα συστήματα (όπως οι πύραυλοι αναχαίτισης).
Εξαγωγές: Η ανάγκη του Ισραήλ και των αραβικών χωρών του Κόλπου για αναπλήρωση αποθεμάτων μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια δολάρια εσόδων για εταιρείες όπως η Lockheed Martin και η Raytheon. Πρόκειται για μια τεράστια ένεση ρευστότητας στην αμερικανική μεταποίηση.
Μεταφορές
Η Ευρώπη είναι γεωγραφικά και εμπορικά πιο εκτεθειμένη στον άξονα Μέσης Ανατολής-Ασίας.
ΕΕ: Η παράλληλη κρίση σε Ορμούζ και Σουέζ (λόγω Χούθι) αναγκάζει τα πλοία από την Ασία να κάνουν τον κύκλο της Αφρικής. Αυτό προσθέτει 10-15 ημέρες ταξιδιού και εκτοξεύει τα ναύλα. Για μια οικονομία που βασίζεται στις εξαγωγές (όπως η Γερμανία), αυτό είναι «δηλητήριο».
ΗΠΑ: Αν και επηρεάζονται οι εφοδιαστικές τους αλυσίδες, ο κύριος όγκος του εμπορίου τους διεξάγεται μέσω του Ειρηνικού (με την Ασία) και του Ατλαντικού (με την Ευρώπη), περιορίζοντας τη άμεση ζημιά από το κλείσιμο των στενών της Μέσης Ανατολής.
Νομισματικα
ΗΠΑ: Το ισχυρό δολάριο λειτουργεί ως «ασπίδα» κατά του πληθωρισμού, καθώς κάνει τις εισαγωγές φθηνότερες για τους Αμερικανούς.
ΕΕ: Το Ευρώ δέχεται πιέσεις. Ένα ασθενέστερο Ευρώ σημαίνει ότι η ενέργεια (που τιμολογείται σε δολάρια) γίνεται ακόμη πιο ακριβή για τους Ευρωπαίους, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο πληθωρισμού
Όταν ο κόσμος φλέγεται, το κεφάλαιο αναζητά καταφύγιο.
Ισχυρό Δολάριο: Οι επενδυτές αποσύρουν κεφάλαια από την Ευρώπη και την Ασία και τα τοποθετούν σε αμερικανικά ομόλογα και μετοχές. Αυτό επιτρέπει στις ΗΠΑ να χρηματοδοτούν το έλλειμμά τους πιο εύκολα, καθώς το δολάριο παραμένει το αδιαμφισβήτητο παγκόσμιο νόμισμα.
Τελικά, ποιος ωφελείται από αυτόν τον πόλεμο, για ποιον δουλεύουν ακούραστα οι ΗΠΑ και ο Νετανιάχος ;
Για την Ασφάλεια, την Ειρήνη, τα Δικαιώματα και τη Δημοκρατία θα μου πείτε.
Και θάχετε Δίκιο...
Yannis M. Vamvakas
