«Το χρήμα είναι ελευθερία κομμένη σε νομίσματα» (Money is coined liberty/freedom). Η φράση του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι που συνδέει τα μετρητά με την ελευθερία είναι μία από τις πιο γνωστές και χαρακτηριστικές του, ιδιαίτερα μέσα από το έργο του «Σημειώσεις από το Νεκρό Σπίτι» (The House of the Dead), το οποίο βασίστηκε στις εμπειρίες του από την εξορία στη Σιβηρία.
Και η Ήττα των Φιλελέδων τύπου Kenneth Rogoff της Cashless Society ♥️🌹😛🤩🥳
Σε μια εποχή όπου οι ψηφιακές πληρωμές επεκτείνονται με ταχύ ρυθμό και πολλές χώρες συζητούν το ενδεχόμενο περιορισμού ή ακόμη και κατάργησης των μετρητών, η Ελβετία επέλεξε να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σε πρόσφατο δημοψήφισμα, το 73% των ψηφοφόρων ενέκρινε πρωτοβουλία που διασφαλίζει τη μόνιμη διαθεσιμότητα του φυσικού χρήματος στη χώρα, κατοχυρώνοντας ουσιαστικά τη δυνατότητα των πολιτών να χρησιμοποιούν μετρητά και στο μέλλον.
Η απόφαση αυτή αποτελεί ένα ισχυρό πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα σε μια περίοδο κατά την οποία η ψηφιοποίηση της οικονομίας επιταχύνεται διεθνώς. Σε πολλές χώρες, οι ηλεκτρονικές πληρωμές, οι τραπεζικές εφαρμογές και τα ψηφιακά πορτοφόλια κερδίζουν συνεχώς έδαφος, ενώ η συζήτηση για τα λεγόμενα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών βρίσκεται στο προσκήνιο. Στην Ελβετία, ωστόσο, οι πολίτες έκριναν ότι η διατήρηση του φυσικού χρήματος δεν είναι απλώς ζήτημα συνήθειας, αλλά θέμα ελευθερίας επιλογής, οικονομικής ασφάλειας και κοινωνικής ισορροπίας.
Η πρωτοβουλία που τέθηκε σε δημοψήφισμα προέκυψε από ανησυχίες ότι, στο μέλλον, οι κυβερνήσεις ή οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί θα μπορούσαν να περιορίσουν τη χρήση μετρητών υπέρ αποκλειστικά ψηφιακών μορφών πληρωμής. Με τη νέα ρύθμιση, το κράτος υποχρεώνεται να διασφαλίζει ότι τα μετρητά θα παραμένουν διαθέσιμα και σε κυκλοφορία, ώστε να μην αντικατασταθούν πλήρως από ψηφιακές εναλλακτικές μορφές χρήματος.
Η συζήτηση γύρω από το θέμα ανέδειξε διαφορετικές προσεγγίσεις για το μέλλον των οικονομικών συναλλαγών. Οι υποστηρικτές της πρωτοβουλίας υποστήριξαν ότι τα μετρητά αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο οικονομικής αυτονομίας. Τόνισαν ότι προσφέρουν ιδιωτικότητα στις συναλλαγές, λειτουργούν ανεξάρτητα από την τεχνολογία και το διαδίκτυο και παρέχουν ασφάλεια σε περιπτώσεις κρίσεων, κυβερνοεπιθέσεων ή τεχνικών προβλημάτων στα τραπεζικά συστήματα,
Παράλληλα, υπογράμμισαν ότι ένα αποκλειστικά ψηφιακό σύστημα πληρωμών θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού. Ηλικιωμένοι πολίτες, άνθρωποι χωρίς πρόσβαση σε σύγχρονη τεχνολογία ή άτομα που δεν χρησιμοποιούν τραπεζικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να βρεθούν εκτός οικονομικής δραστηριότητας. Τα μετρητά, αντίθετα, αποτελούν ένα απλό και καθολικά προσβάσιμο μέσο πληρωμής.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της ψηφιακής οικονομίας επισήμαναν ότι οι ηλεκτρονικές συναλλαγές είναι πιο γρήγορες, πιο αποτελεσματικές και συχνά πιο ασφαλείς από πλευράς καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και της παράνομης οικονομικής δραστηριότητας. Ωστόσο, ακόμη και πολλοί από όσους αναγνωρίζουν τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής τεχνολογίας συμφωνούν ότι η πλήρης εξαφάνιση των μετρητών θα μπορούσε να δημιουργήσει νέους κινδύνους.
Η ισχυρή στήριξη της πρότασης από τους Ελβετούς ψηφοφόρους αντανακλά και τη γενικότερη πολιτική κουλτούρα της χώρας, όπου η άμεση δημοκρατία επιτρέπει στους πολίτες να αποφασίζουν συχνά για ζητήματα που αφορούν την καθημερινή ζωή και την οικονομία. Μέσα από τα δημοψηφίσματα, οι πολίτες διαμορφώνουν ενεργά το θεσμικό πλαίσιο, ιδιαίτερα σε θέματα που σχετίζονται με δικαιώματα, ελευθερίες και οικονομικές επιλογές.
Η απόφαση αυτή ενδέχεται να επηρεάσει και τη διεθνή συζήτηση γύρω από το μέλλον των χρημάτων. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η χρήση μετρητών μειώνεται σταθερά, ενώ ορισμένα κράτη προωθούν ήδη ψηφιακά νομίσματα που θα εκδίδονται από τις κεντρικές τράπεζες. Ωστόσο, η ελβετική επιλογή δείχνει ότι σημαντικό μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να θεωρεί το φυσικό χρήμα αναγκαίο στοιχείο της οικονομικής ελευθερίας.
Στην πράξη, η Ελβετία δεν απορρίπτει την τεχνολογική εξέλιξη ούτε περιορίζει τις ψηφιακές πληρωμές. Αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει μια ισορροπία ανάμεσα στην καινοτομία και στην παραδοσιακή μορφή χρήματος. Το μήνυμα που έστειλαν οι πολίτες είναι σαφές: η ψηφιακή οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται, αλλά δεν πρέπει να αντικαταστήσει πλήρως την ελευθερία επιλογής που προσφέρουν τα μετρητά.
Έτσι, σε έναν κόσμο που βαδίζει όλο και πιο γρήγορα προς την πλήρη ψηφιοποίηση των συναλλαγών, η Ελβετία υπενθυμίζει ότι το μέλλον του χρήματος δεν θα καθοριστεί μόνο από την τεχνολογία, αλλά και από τις δημοκρατικές αποφάσεις των κοινωνιών.
Οι Ελβετοί πολίτες έλαβαν μια ιστορική απόφαση για το μέλλον του φυσικού νομίσματος τους, του ελβετικού Φράγκου, στο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026. Με την απόφαση τους αυτή, οι Ελβετοί πολίτες διασφάλισαν τη φυσική μορφή του εθνικού τους νομίσματος και τον ρόλο των μετρητών.
Η πλειοψηφία των ψηφοφόρων αποφάσισε τη συνταγματική κατοχύρωση των μετρητών, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα υπέρ της διατήρησης των κερμάτων και των χαρτονομισμάτων παρά την παγκόσμια τάση προς την πλήρη ψηφιοποίηση των νομισμάτων.
Τι ακριβώς αποφασίστηκε στο δημοψήφισμα;
Οι Ελβετοί κλήθηκαν ουσιαστικά να απαντήσουν σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: Είναι το νόμισμα ένα δημόσιο αγαθό που πρέπει να παραμείνει στην υλική του μορφή ή μια ψηφιακή υπηρεσία που υπόκειται στον έλεγχο των ηλεκτρονικών συστημάτων;
Στην κάλπη υπήρχαν δύο προτάσεις. Και οι πολίτες είχαν κληθεί να επιλέξουν ανάμεσα στην πρόταση της πρωτοβουλίας «Τα μετρητά είναι Ελευθερία» και στη κυβερνητική αντιπρόταση.
Η πρωτοβουλία «Τα μετρητά είναι ελευθερία», αποτελούσε πρόταση ακτιβιστών που ζητούσαν πολύ αυστηρούς κανόνες ώστε να διασφαλιστεί ότι τα μετρητά δεν θα αντικατασταθούν ποτέ από ψηφιακά μέσα, χωρίς προηγουμένως να υπάρξει σχετική λαϊκή ετυμηγορία. Η πρόταση είχε ως κεντρικό άξονα την συνταγματική κατοχύρωση της ύπαρξης των μετρητών. Οι υποστηρικτές της κίνησης εξέφρασαν την ανησυχία ότι η σταδιακή κατάργηση των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων υπέρ των ψηφιακών πληρωμών, θα οδηγούσε σε πλήρη έλεγχο των πολιτών από το κράτος και τις τράπεζες.
Τα επιχειρήματα της πρωτοβουλίας «Τα μετρητά είναι ελευθερία», ήταν απλά.
Κατά πρώτον, τα μετρητά, δηλαδή η φυσική μορφή χρήματος, προστατεύουν την ιδιωτικότητα, καθώς η χρήση τους στις συναλλαγές δεν αφήνει ψηφιακά αποτυπώματα.
Κατά δεύτερον, τα μετρητά προσφέρουν ασφάλεια σε περιπτώσεις κυβερνοεπιθέσεων, κατάρρευσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, μη λειτουργίας των διατραπεζικών συστημάτων πληρωμών, καθώς και σε περιπτώσεις κρατικών παρεμβάσεων.
Και κατά τρίτον, η χρήση φυσικού χρήματος βοηθά τους πολίτες και ειδικότερα τους νέους, να διαχειρίζονται καλύτερα τον Προϋπολογισμό τους και να ελέγχουν τα έξοδα. Σε αντίθεση με ψηφιακό χρήμα το οποίο αρκετές φορές αντιμετωπίζεται σαν μια απλή ηλεκτρονική εγγραφή.
Η κυβερνητική αντιπρόταση, αποτελούσε μια συμφωνία ανάμεσα στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο ως προς την ουσία της προστασίας των μετρητών, με μια πιο ισορροπημένη νομική διατύπωση.
Στα επιχειρήματα των σκεπτικιστών απέναντι στην πρωτοβουλία «Τα μετρητά είναι ελευθερία», που είχαν συνταχθεί με την κυβερνητική αντιπρόταση, ήταν το κόστος της εκτύπωσης, της φύλαξης και της μεταφοράς των μετρητών το οποίο είναι εξαιρετικά δαπανηρό για την κεντρική τράπεζα, η ασφάλεια των ψηφιακών συναλλαγών απέναντι στη φοροδιαφυγή και το ξέπλυμα μαύρου χρήματος, καθώς και το χαμηλό κόστος και η ταχύτητα των συναλλαγών με το e-Franc.
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν απορριπτικό όσον αφορά την αρχική πρωτοβουλία των ακτιβιστών, με 54,4% κατά, αλλά ήταν θετικό και μάλιστα με μεγάλη πλειοψηφία της τάξης του 73,4% ως προς την κυβερνητική αντιπρόταση.
Τι σημαίνει η απόφαση του δημοψηφίσματος στην πράξη;
Η απόφαση του δημοψηφίσματος κατοχυρώνει συνταγματικά:
- Το δικαίωμα χρήσης μετρητών δηλαδή ελβετικά φράγκα σε φυσική μορφή,
- Την διασφάλιση επαρκούς κυκλοφορίας χαρτονομισμάτων και κερμάτων,
- Ότι το ελβετικό φράγκο παραμένει το επίσημο νόμισμα της χώρας.
- Οποιαδήποτε αλλαγή, για παράδειγμα η αντικατάσταση με άλλο νόμισμα ή η πλήρης μετάβαση μόνο σε ψηφιακό χρήμα θα απαιτεί πλέον νέο δημοψήφισμα με διπλή πλειοψηφία σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο καντονιών.
Έτσι η Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας (SNB) έχει πλέον την ρητή συνταγματική εντολή να διασφαλίζει τον επαρκή εφοδιασμό της αγοράς με φυσικό χρήμα. Με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή με την επάρκεια «φυσικού χρήματος» τίθενται όρια στον απόλυτο έλεγχο των συναλλαγών από τις τράπεζες και το κράτος, διασφαλίζοντας την ανωνυμία και την ελευθερία των συναλλαγών των πολιτών.
Η επιβεβαίωση της προσήλωσης στο παραδοσιακό φράγκο καθησύχασε τους διεθνείς επενδυτές. Το ελβετικό φράγκο συνεχίζει να προσελκύει κεφάλαια από την Ασία μέχρι την Αμερική, καθώς η θεσμική σταθερότητα που προσφέρει το ελβετικό πολίτευμα παράλληλα με την αμεσότητα από τη συχνή χρήση δημοψηφισμάτων, θεωρείται η απόλυτη εγγύηση για τα περιουσιακά στοιχεία που τοποθετούνται στο ελβετικό τραπεζικό σύστημα.
Ωστόσο, οι τράπεζες, όπως η UBS για παράδειγμα, βρίσκονται μπροστά σε μια πρόκληση. Καθώς θα πρέπει να ισορροπήσουν με μαεστρία ανάμεσα στην απαίτηση των πολιτών για φυσικό χρήμα και στην ανάγκη για ψηφιακή καινοτομία προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικές απέναντι στις Fintech εταιρείες και τις ψηφιακές υπηρεσίες των διεθνών τραπεζών που κερδίζουν ολοένα και μεγαλύτερα μερίδια αγοράς.
Κατά την γνώμη μας, το δημοψήφισμα για το νόμισμα στην Ελβετία, δεν αφορούσε μόνο την οικονομία. Αφορούσε την ίδια την ελευθερία. Οι Ελβετοί πολίτες αποφάσισαν ότι το χρήμα δεν είναι απλώς ένα μέσο συναλλαγής, αλλά ένα σύμβολο ανεξαρτησίας και ελευθερίας. Η απόφασή τους να προστατεύσουν τα μετρητά και να ενισχύσουν τη συνταγματική θωράκιση του φράγκου, αποτελεί ένα «φρένο» όχι μόνο απέναντι στο «e-Franc», αλλά στην απόλυτη ψηφιοποίηση της κοινωνίας. Δείχνει ότι στην καρδιά της Ευρώπης, ένας λαός επιμένει να διατηρεί τον έλεγχο των πιο βασικών πτυχών της ζωής του.
https://www.liberal.gr/agores/i-istoriki-apofasi-ton-elbeton-shetika-me-fysiko-hrima
Γιάννης Βαμαβακάς
